Sprundel, dorp op het kruispunt

Zaterdag 25 juni 2005 - Bij welgeteld één afslag op het Nederlandse snelwegennet wordt er verwezen naar Sprundel. Op de A58, tussen Roosendaal en Breda, om precies te zijn.

Sprundel ‘deelt’ die afslag met Hoeven en Etten-Leur-west. Beneden aan de afslag leidt de Vosdonkseweg naar het dorp. Een paar jaar geleden lag die weg er nog niet. Toen moest je Sprundel zien te bereiken via de Ettenseweg, langs boeren en tuinders. Nu is er dus de Vosdonksweg. Langs lege weilanden, en verboden voor fietsers. Ofschoon die er soms toch, al dan niet onwetend, rondrijden.

Rijdend over de Vosdonkseweg doemt achter de lege weilanden aan de noordoostkant de skyline van Sint Willebrord op. Met nieuwbouwhuizen op de voorgrond en de alles overheersende Willibrorduskerk daarachter. Sprundel zelf blijft, aan de zuidkant, nog wat langer uit het zicht. Eerst is er, vlak voor de kruising met de Luienhoeksestraat, het Total Tankstation.

Vervolgens volgt er na de kruising een tijdje een geluidswal. Maar dan doemt Sprundel plotseling toch op. Met slapende koeien in een weiland op de voorgrond, werkende beregeningsinstallaties daarachter, en - uittorend boven de eerste huizen - de onlangs gerenoveerde Sint Janskerk. Fonkelend en precies op tijd klaar voor de jaarlijkse Sint Jansfeesten, die dit weekend gehouden worden. De toren van de kerk dateert uit de vijftiende eeuw en is een rijksmonument. Na de recente renovatie oogt-ie bijna gloed nieuw.

De Vosdonkweg eindigt bij de rotonde op de grens van Sint Willebrord en Sprundel. Hier springt de grote sporthal van Rico in het oog. Rechtsaf rijd je hier meteen de bebouwde kom van Sint Willebrord binnen, linksaf ligt die van Sprundel. De twee Rucphense kerkdorpen zijn hier volledig aan elkaar vastgegroeid.

Nieuwbouw
Vanaf de rotonde voert de Noorderstraat verder Sprundel in. Aan de linkerkant vallen de nieuwbouwhuizen op die woonstichting zorgvoorwonen - en dat wordt gespeld zonder hoofdletters - hier neerzet. Even verderop staat aan de rechterkant van de weg een huis te koop: de woning waar een aantal jaren geleden de toen nog actieve profvoetballer Edwin Gorter woonde. In de tijd dat de geboren Hagenees bij FC Utrecht speelde en landelijke bekendheid kreeg omdat hij de toenmalige PSV’er Björn van der Doelen met een vinger in het oog stak. Of was het toch onder het oog, zoals Gorter toen zelf beweerde?



De Noorderstraat eindigt bij de rotonde op de kruising met de Rucphensebaan, de Vorenseindseweg en de Sint Janstraat. Rond dit punt, wat in de volksmond ‘t Kruis heet, zou Sprundel ooit zijn ontstaan.

Vroeger was dit een bijzonder gevaarlijk kruispunt, waar ooit zelfs een zebrapad diagonaal (!) overheen liep, nu is het een rotonde waarop het vrachtverkeer soms maar nauwelijks zijn draai kan krijgen.

Op de hoek van de Vorenseindseweg en de Sint Janstraat zijn een cafetaria, een makelaar en een kapsalon gevestigd. Daarboven liggen appartementen.

Nu is het er rustig, maar in het weekend staat het hier vaak vol met auto’s van mensen die even een frietje gaan halen. En dan is het kennelijk een goed gebruik om die auto’s op het trottoir te stallen. De politie treedt daar nauwelijks tegen op.

Even verderop in de Vorenseindseweg ligt het pand waarin vroeger een Vivo-buurtwinkel gevestigd was. Nu is het een woonhuis dat te koop staat.

En er is wel meer veranderd in deze buurt. Op de hoek van de Rucphensebaan en de Vorenseindseweg stond in het verleden de plaatselijke ‘huishoudschool’. Die is inmiddels al weer lang gesloopt en heeft plaats gemaakt voor woningen aan een straat, die nu het Valkenierspad heet.

Ook anders: het leegstaande pand in de Sint Janstraat, waar de politie donderdag een hennepkwekerij oprolde. Dat was vroeger een fietsenzaak, waar menig Sprundelaar zijn eerste rijwiel aanschafte.

Even verderop ligt een supermarkt. Dat was ooit een Végé, later een C1000 en tegenwoordig een Meermarkt. Maar in de volksmond doen hier nog altijd veel mensen hun boodschappen bij ‘de Végé’.

Daar weer schuintegenover ligt de Rabobank, op de plek waar lang geleden een politiekazerne was. En op de splitsing van de Hofstraat en de Sint Janstraat staat zowaar nog een telefooncel. Leeg natuurlijk, in dit mobiele tijdperk.

Even verderop staan bij Van Meer Schoenen de rekken met nieuw schoeisel gewoon op het trottoir. Dat is kennelijk nooit veranderd.

In het hart van het dorp ligt, pal aan de Sint Janstraat, het Neerhofplein. Aan de noordkant hiervan strekt de woonwijk De Branden zich uit. Aan de zuidkant, aan de overkant van de Sint Janstraat, liggen de panden van keurslager Monden en daarnaast: ‘Eethuis Mai & Ming’, een cafetaria in Chinese handen.

Hier lijkt het de gewoonte dat klanten, nadat ze hun bestelling gedaan hebben, rustig even een pilsje drinken aan de bar annex toonbank. Onderwijl bakt Ming de bestelde frietjes en grapt en grolt met de klanten in zijn eigen variatie op het Sprundelse dialect.

Invloed
Hoewel dat dialect ook voor de Sprundelaar zelf verschillende varianten kent. Het is duidelijk, Sprundel is als dorp op een kruispunt van diverse kanten beïnvloed. Aan de noordkant is er de sterke band met Sint Willebrord, die langzamerhand de plaats ingenomen heeft van de haat/liefde-verhouding die er vroeger met ‘t Heike was. Maar een echt bouwvakkersdorp, zoals Willebrord, is Sprundel nooit geweest. Slechts voor een deel. Want aan de zuidkant van het dorp woonden en wonen de boeren, die zich veel nauwer verwant voelden en voelen met hun collega-agrariërs in Zundert en Schijf. Tel daarbij op: de invloed van Rucphen in het westen, en die van Etten in het oosten, en je hebt de smeltkroes die Sprundel in de loop der jaren geworden is.
Een smeltkroes die in het verleden omgeven was door hei, getuige de namen die nog in de volksmond gebruikt worden: De Ettense Hei, voor de Ettenseweg en omgeving, Kerkenhei, voor de Kerkenheidestraat en omgeving, ‘t Heike voor Sint Willebrord en d’Hei, voor de Kolkstraat en omgeving. Van al die hei is niet veel meer te zien, de namen worden nog wel gebruikt.

Zeker door de autochtone Sprundelaren. Al zijn die steeds moeilijker te vinden. Zeker in de wijk rond de Koekoekstraat in het noordwesten van het dorp, die altijd sterk beïnvloed is geweest door Sint Willebrord. Een wijk die gebouwd is in de jaren vijftig en zestig en toen een nieuwe uitbreidingswijk was. Voor sommigen Sprundelaren heet de wijk daarom nog altijd ‘de nieuwe wijk’, hoewel dat nieuw er al enkele decennia af is.

In deze wijk, waar Sprundel en Sint Willebrord uiteindelijk naadloos in elkaar overgaan, staan op deze zonovergoten doordeweekse middag drie vrouwen bijeen om een praatje te maken. Dimphie Heeren (44) en Wilma de Bruyn (45) komen oorspronkelijk uit Sint Willebrord - natuurlijk - en Miranda van Zundert (36) heeft haar roots in Roosendaal. De laatste twee vrouwen zijn door hun huwelijk met een Sprundelaar in de Koekoekstraat terecht gekomen. Heeren is dertien jaar geleden met haar man van Sint Willebrord naar Sprundel verhuisd. „Daar woonden we in een twee-onder-één-kap, vlakbij een drukke weg. Hier wonen we vrijstaand en lekker rustig.“

Geen verschil
Aanpassingsproblemen heeft Heeren in Sprundel niet gehad. „Er is hier bijna geen verschil met ‘t Heike.“ De drie vrouwen zijn het erover eens: Sprundel is een goed dorp. „Relaxed en niet te druk.“

De andere grotere woonwijk aan de noordkant van het dorp is veel jonger dan de Koekoekstraat en omgeving. Met de bouw van De Branden werd ruim een kwarteeuw geleden gestart.

Hier valt het grote aantal woningen op, waar vlaggen en schooltassen uit het raam hangen. Nogal wat geslaagde scholieren dus. Bij een woning aan de Laagakker staat er iets heel anders in de tuin. ‘Gewijzigde situatie, Meike’, staat er te lezen. De geboorte van een dochter dus.

In de Hoogakker loopt Enny van Koulil (49) over het trottoir. Een boodschappentas in haar ene hand, haar andere arm in een mitella. Ze is op weg naar de Meermarkt. „En ik ben pas geopereerd aan een slijmbeursontsteking in mijn botten“, zegt ze met een hoofdknik naar haar geblesseerde rechterarm.

Ook Van Koulil heeft haar roots buiten Sprundel. Bijna 25 jaar geleden verhuisde ze van Bosschenhoofd naar het Rucphense kerkdorp. „Ik had daarvoor altijd gezegd dat ik nooit uit Bosschenhoofd weg zou gaan, maar mijn man Geert komt hier vandaan. En hij kwam hier toen in aanmerking voor een koopwoning. In Bosschenhoofd hadden we daar nog geen zicht op.“

Spijt van haar verhuizing heeft Van Koulil nooit gehad. „Dit is een prettig klein dorp, waar de bevolking één kliek vormt. Zeker als er, zoals dit weekend, de Sint Jansfeesten zijn. Daar kent iedereen elkaar. Mijn man is hier al meer dan 25 jaar jeugdtrainer bij de voetbalclub. Nee, ik hoef hier niet meer weg.“

Wethouder
De wijk De Branden eindigt aan de oostkant bij de Schuurkerkstraat. Hier staat op de hoek met De Branden een opvallende woning: het huis van wethouder Jac Verpaalen, de VVD’er die al zo ongeveer sinds mensenheugenis deel uitmaakt van het Rucphense gemeentebestuur en als een kat met zeven levens verkiezing na verkiezing weet te overleven. Ook zijn vader Piet was in het verleden wethouder, al liep diens carrière nog een smetje op toen hij in 1991 werd veroordeeld voor het ronselen van stemmen bij gemeenteraadsverkiezingen. Overigens was Verpaalen senior toen al niet meer actief in de gemeentepolitiek.

De Schuurkerkstraat voert weer terug naar de Sint Janstraat. De naam van de straat verwijst naar de zeventiende eeuw, naar de tijd pal na de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648). Brabant was toen Staatsgebied geworden en diensten in katholieke kerken waren verboden. Katholieken beleden hun geloof toch stiekem in zogenaamde schuurkerken. Eén zo’n kerk zou hier in Sprundel gestaan hebben, in de huidige Schuurkerkstraat dus.

Molen
Vanuit de Schuurkerkstraat kun je de Sint Janstraat recht oversteken en de Molenbaan inrijden. Deze straat voert naar molen De Hoop, het tweede rijksmonument van Sprundel, en de plek waar molenaar Mien van den Broek in december vorig jaar ernstig gewond raakte toen hij in de molen aan het werk was. Het ongeval leverde de gemeente Rucphen inmiddels een boete op van de Arbeidsinspectie.

De Molenbaan is een doodlopend weggetje. Terug op de Sint Janstraat voert die in oostelijke richting het dorp weer uit. Hier ligt nog de basisschool Sint Jan, de voormalige jongensschool van Sprundel.

In westelijke richting leidt de Sint Janstraat weer naar het dorpscentrum. Bij de kerk kun je hier de Hertogstraat in. Naast de kerk liggen gemeenschapshuis De Trapkes en de plaatselijke bibliotheek, en daar weer naast is de tweede basischool van het dorp: de Mariaschool, vroeger de meisjesschool. Een fraai beeld tegen de schoolmuur toont aan waar de naam vandaan komt.

Schuin achter de school ligt in een rustgevend bos het plaatselijke kerkhof. Weer wat verderop ligt sportpark De Kerlinge, waar de plaatselijk voetbaltrots SV Sprundel zijn thuiswedstrijden speelt. Tegenwoordig gebeurt dat in de vierdeklasse van het zondagvoetbal, mede omdat Sprundel afgelopen voorjaar net naast de promotie naar de derde klasse pakte. In de jaren zeventig van de vorige eeuw beleefde de club zijn glorietijd met een aantal seizoenen in de tweede klasse.

Net voorbij het voetbalveld loopt Frans Buijs (68) op de stoep zijn hond uit te laten. Hij komt oorspronkelijk uit Hoeven, maar woont sinds 35 jaar in Sprundel. „Getrouwd met een Sprundelse en mijn beide kinderen zijn hier geboren“, legt hij uit.

En dus gaat Buijs nooit meer weg uit Sprundel. „Want je home is, waar je kinderen geboren zijn“, vindt hij.

Die kinderen zijn inmiddels allebei volwassen en wonen in Sint Willebrord. „Maar dat is ook gemeente Rucphen“, zegt Buijs.

De Hertogstraat komt uit op de Hertog Janlaan die langs de wijk loopt waarin straten liggen met namen als Binnenhof, Buitenhof en de Kerlinge. De wijk wordt aan de andere zijde begrensd door de Fatimastraat.

In het Buitenhof loopt Kimberly van den Brand (16) met haar zusje Desirée (15) huis-aan-huis krantjes te bezorgen. De beide zusjes zijn geboren en getogen in Sprundel. „In de Noordsingel, in de wijk De Branden.“

Kimberly heeft nog nooit ergens anders gewoond en hoeft ook niet zonodig ergens anders te gaan wonen. „Sprundel is een leuk dorp. Iedereen kent elkaar. Dat heeft ook wel nadelen, want als er iets gebeurt, weet ook iedereen dat meteen. Er is nogal veel geroddel en zo.“

Maar toch wil Kimberly niet weg. „Het is hier veel te gezellig. Nee, ik hoef later niet naar de grote stad.“

Via het Binnenpad en het Binnenhof kom je van het Buitenhof weer op de Vorenseindseweg. Aan de overkant van die straten liggen woonstraten als de Moutberg, de Brouwerij, de Gersteberg en de Vissenberg. Hier is ook jongerencentrum De Vissenberg gevestigd.

Buitengebied
De Vorenseindseweg voert in zuidelijke richting het dorp weer uit naar het uitgestrekte Sprundelse buitengebied met buurtschappen als het Vorenseinde (Versent in goed Sprundels), Scherpenberg en d’Hei. In deze laatste buurtschap lijkt Sprundel nog het meeste op het dorp dat het was in vroeger tijden. Met hard werkende agrariërs op het land en bijna serene rust in de Kolkstraat. ‘Stiltegebied’ staat hier ook op een bordje langs de kant van de weg. Inderdaad, hier past alleen nog respectvol zwijgen

Gebroeders Vrijdag in Sprundel

We hebben enige tijd nodig gehad om het huis op te knappen. Het hout van de dakranden was vermolmd. De gasketel was uit het jaar nul. Alle mooie hardhouten sponningen en deurstijlen waren met een soort rijwiellak zwart geverfd. Alle plafonds waren voorzien van zwarte latten met doorboven zwart doek. Schijnt een tijdje mode te zijn geweest. De koelkast gromde wel maar koelde niet. Was een ingebouwde koelkast en kon niet verwijderd worden omdat er een radiator in weg stond. Geen nood heb dat kreng met een ijzerzaag doormidden gezaagd. Het heeft al bij al enige tijd geduurd maar de zaak werd geklaard.
 

Ons huis in Sprundel
Wij wonen verdekt opgesteld.

Het aantal inwoners van dit dorp bedraagt ongeveer 4000 mensen. De sociale controle vindt plaats van achter de gordijnen. Om 6 uur 's avonds gaan overal de rolluiken dicht.

De omgeving is prachtig. Een groot grasveld omringd door bomen als men de weg oversteekt. Je kan 's nacht de hond in je pyama uitlaten (alleen 's zomers). Bossen en heide zijn dicht in de buurt. Het is hier zeer erg rustig en je slaapt als een varken.

Zijkant van het huis waar ik met m'n broer woon.
Zijkant van het huis


 

Bel van een Schevenings visserschip in haven van Maassluis
Bel van een Scheveningse vissers-
schip in de haven van Maassluis.
Lag met draaiende motor voor ons
Café.

We hebben verder heel aardige buren een leuk gezin: vader BoeBoe (soort ongewapende zeerover), moeder Grizela, dochter Koos Grandioos en zoon Maanoog.
Op een dag gingen BoeBoe en Maanoog een boom in de tuin omzagen. Gewapend met een zaag en elk een paar meeuwengrijpers (werkhandschoenen) stonden ze eerst enige tijd te overleggen hoe ze de zaak aan zouden pakken. Daarop begonnen ze ongeveer een meter boven de grond als wilden te zagen. Hoe verder ze kwamen hoe meer de zaag begon te klemmen totdat er op een gegeven ogenblik geen beweging meer in zat. Na enig wrikken kregen ze de zaag los.
Goede raad was duur. Weer overleg......Maanoog had een stalen keg gehaald en sloeg die met een hamer in de zaagsnede. Resultaat was niet bevredigend.
Boeboe kwam hijgend met een trap en een stuk touw aan. Werd aan de boom gebonden en terwijl Boeboe aan het touw trok probeerde Maanoog te zagen.
Uiteindelijk hebben ze de boom tegen de vlakte gekregen!!!